Tito's (13-14)

1. wie zijn ze?

2. Leefwereld

• gezin
• school
• vrije tijd
• vrienden
• seksualiteit

3. uitdaging: jezelf ontdekken

1.  Wie zijn ze?

Tito’s zitten in een grote veranderingsperiode.  Lichamelijk worden ze volwassen en dat zorgt voor allerlei onzekerheden: “Moet ik mijn benen scheren?”, “Kan ik buiten komen met al die puisten?”, enz.
Tito’s worstelen met wie ze zijn.  Ze willen heel volwassen doen, maar slagen er niet altijd in.  Vaak moeten ze als volwassenen reageren op bepaalde situaties en anderzijds worden ze nog behandeld als een kind.  Ze zijn onrustig en experimenteren.  Ze praten over drinken, roken en vrijen.
Ze gaan nu naar het middelbaar, leren andere vrienden kennen en krijgen andere interesses.  In sommige vriendenkringen is de Chiro niet meer zo cool.  Veel tito’s haken af.

De puberteit komt bij meisjes vroeger dan bij jongens.  Hierdoor komen meisjes soms volwassener over.  Jongens verschillen sterk in grootte en gewicht en zijn vaak onhandig.  Die verschillen zorgen ervoor dat er kliekjes kunnen ontstaan.
In het begin van het jaar is er nog een grote kloof tussen eerste- en tweedejaars tito’s.  Die kloof wordt kleiner naarmate het jaar vordert.

Tito’s kunnen heel ongenuanceerde commentaar geven op elkaar, over gehandicapten, allochtonen, mensen die zich speciaal kleden, enz.

Tips:

• Tito’s houden van een afwisselend en boeiend programma.
• Tito’s zijn heel creatief: geef hen de kans om regelmatig de inrichting van het lokaal te veranderen.  Gebruik een rode draad op bivak en doe eens een activiteit gespreid over meerdere zondagen.
• Bij tito’s is je begeleidingshouding heel belangrijk.  Zowel zijzelf als hun omgeving veranderen sterk, maar in de Chiro verandert er weinig.  Net daarom is het belangrijk om in de Chiro een veilige omgeving te creëren waar ze zich thuis kunnen voelen.  Neem hen au sérieux: laat hen zichzelf zijn, hun verhaal vertellen, tot rust komen.
• Als je het vertrouwen hebt van je tito’s kunnen ze je echt als voorbeeld nemen.  Let op met de tips die je geeft, sommigen nemen alles wat je zegt voor waar aan.
• Tito’s zijn gevoelig voor ‘kinderachtige’ programma’s.  Terwijl je met keti’s en aspi’s weer de echte kinderspelletjes kunt spelen omdat dat al bijna nostalgie wordt, ligt dat bij de tito’s anders.  Ze voelen zich bij de ‘ouderen’ van de Chiro en willen ook zo behandeld worden.
• Tito’s hebben een eigen mening en willen die graag met je delen.  Geef hen de kans om zichzelf te zijn, om te vertellen wat ze weten en wat ze voelen.  Ze hebben er veel aan dat je mee discussieert over populaire soaps.
• Geef hen verantwoordelijkheid, maar begeleid hen daarin.  Maak bijvoorbeeld samen afspraken, geef hen inspraak in het programma, luister naar hun ideeën.
• Tito’s kunnen heel goed zeggen waar het op staat bij een evaluatie.  Zo kun je in je programma inspelen op wat ze leuk vinden.
• Tito’s kunnen heel hard zijn voor elkaar en leggen het moeilijker weer bij.  Soms is een groepsgesprek echt nodig.
• Wijs je tito’s erop als ze ongepaste commentaar geven.  Ga in op hun harde, extreme of clichématige uitspraken of grappen.
• Varieer in je programma zodat zowel de jonge als de oudere tito’s er hun gading in vinden.  
• Heb aandacht voor de kliekjes in je groep.  Zorg in het begin van het jaar voor spelen die alle tito’s aanspreken.  Let op dat de groepsindelingen regelmatig gemixt worden.

2.  Leefwereld

Gezin

De thuisbasis is voor een tito vaak een heikel punt.  Tito’s willen zich losmaken van thuis: vrienden worden belangrijker, het groepsleven komt op de voorgrond.  Toch is thuiskomen in het gezin nog belangrijk.
Deel uitmaken van een nieuw samengesteld gezin kan invloed hebben op de ontwikkeling en het gedrag van tito’s.  Ze hebben nood aan ouders die luisteren naar vragen en die troosten bij verdriet.  Niet iedereen kan op die veilige thuisbasis terugvallen.

Tips:

• Het is belangrijk om goed aan te voelen wat er bij je tito’s leeft.  Blijf contact houden met ouders van je leden.  Zij appreciëren dat.
• Organiseer een ouderavond waarbij geen leden betrokken zijn.  Zo kunnen ouders al hun vragen stellen en hoeven tito’s zich niet te schamen voor hun ouders.  Een huisbezoek kan je helpen om de achtergrond van de leden te leren kennen.

School

De overstap naar het middelbaar is een grote verandering: nieuwe leerkrachten, nieuwe vrienden, nieuwe leerstof, nieuwe regels, enz.  De vertrouwde schoolomgeving is verdwenen en het kan een tijdje duren voor tito’s zich aangepast hebben.  Ze zijn nu plots weer de kleinsten en lopen gemakkelijk verloren op de grote school.  Ze stellen zich allerlei vragen: welke richting ze uit willen, wat hun klasgenoten van hen denken, of ze goed genoeg studeren, enz.
Hun wereld wordt groter door nieuwe contacten en nieuwe indrukken.  Ze gaan vaak mee in allerhande rages of ideeën.

Vrije tijd

Het vrijetijdsaanbod voor tito’s is enorm groot: jeugdbeweging, sportles, muziekschool, tekenacademie, enz.  Door meer schoolwerk is er minder tijd voor ontspanning en moeten ze een keuze maken.  Vaak hangt die keuze af van wat vrienden doen.  Daarnaast gaat er veel tijd naar sms’jes sturen, chatten, computerspelletjes spelen en internetten.  Daarom is het binnen de Chiro belangrijk dat de tito’s geprikkeld worden om te blijven komen.
Waar vroeger de televisie hét tijdverdrijf was voor na schooltijd neemt het internet meer en meer die positie over.  Tegenwoordig houden tito’s via sociaalnetwerksites hun ‘vrienden’ op de hoogte van hun gevoelens en bezigheden.

Tips:

• Prikkel de interesse van je tito’s met tips over het programma op Facebook of Netlog.  Maak een evenement aan voor je weekend, tag hen in je foto’s, enz.  Let er wel op dat je ook de tito’s bereikt die geen internet hebben.
• Tito’s vinden het plezant om foto’s te nemen van de activiteiten en elkaar.  Neem altijd je digitale fototoestel mee.
• Ook bij tito’s wordt er soms gepest.  Maak hen duidelijk welke gevolgen hun gedrag kan hebben.

Vrienden

Vrienden zijn erg belangrijk in het leven van tito’s.  Ze spreken af om samen naar school of naar de Chiro te gaan.  Vriendschap krijgt stilaan een meer uitgesproken betekenis.  Ze willen bevriend worden met de stoerste, de coolste, de knapste.  ‘Echte vrienden’ zijn nog zeldzaam, maar de band groeit en wordt sterker.

Bij de tito’s wordt de basis voor een (h)echte groep gelegd.  Toch kan het wel eens botsen.  Hierdoor hebben ze de neiging om soms anderen uit te sluiten.
Tito’s onderhouden hun vriendschappen niet enkel op school of in vrijetijdsactiviteiten, maar ook via sociaalnetwerksites en sms.  Meestal hebben ze zelf geen zicht op de risico’s van die communicatiekanalen.

Tito’s hebben idolen.  Ze kijken op naar bepaalde beroemdheden omdat hun leeftijdsgenoten dat ook doen en omdat ze op zoek zijn naar hun eigen identiteit.  Ze laten zich beïnvloeden door wat ‘hot’ is en wat ‘not’.  Dat uit zich dikwijls in hun kleding of muziekstijl.

Tips:

• Let op wat je tito’s op het internet posten over elkaar.  Zo leer je ze ook beter kennen.
• Hou de groepssfeer in de gaten.  Doe eens een samenwerkingsspel in de plaats van een competitiegerichte activiteit.

Seksualiteit en relaties

Meisjes beginnen vrouwelijke vormen te krijgen, en sommigen krijgen al voor de eerste keer hun maandstonden.  De jongens krijgen hun groeischeut iets later, maar halen de meisjes dan wel in.  Het is rond die leeftijd dat bij de jongens hun eerste zaadlozing plaatsvindt, meestal in een natte droom. 
Niet elke tito beleeft die lichaamsveranderingen op een positieve manier.  Sommigen kunnen last krijgen van puisten of een lichaam dat buiten proportie is.  Mooi zijn wordt heel belangrijk voor tito’s.  Ze spiegelen zich aan elkaar.

Relaties en seksualiteit prikkelen hun nieuwsgierigheid.  Ze gaan op zoek naar antwoorden bij vrienden, jongerenboekjes (bv. Fancy) of het internet.  Daar stoten ze vaak op foute, onduidelijke of pornografisch getinte info, wat de verwarring alleen maar groter maakt.
Tito’s beginnen te experimenteren op seksueel vlak.  Dat uit zich meestal in masturberen, vooral bij de jongens.
Op het gebied van relaties staan tito’s in de beginnende fase.  Ze kunnen echt verliefd worden en willen hierin dan ook serieus genomen worden.  De relaties en verliefdheden zijn meestal wel van korte duur, en kunnen elkaar snel opvolgen.

Tips:

• Besef dat praten over de beleving van de eigen seksualiteit zowel thuis als op school vaak taboe is en dat jij met en ondanks je eigen vraagtekens veel voor hen kunt betekenen.
• Wees gevoelig voor de onzekerheden die achter hun technische en stoere vragen schuilen.  Een topper die al lachend naar de langste penis ter wereld vraagt, maakt zich misschien zorgen over de lengte van de zijne.
• Als titoleid(st)er is het belangrijk om hun twijfels over hun lichaam te herkennen en een positief zelfbeeld te promoten.
• www.allesoverseks.be is een site van sensoa waar jij en je leden terecht kunnen voor correcte informatie.

3.  Uitdaging: jezelf ontdekken

• Tito’s verkennen zichzelf en tasten hun eigen grenzen af.  Besteed aandacht aan thema’s die betrekking hebben op hun leefwereld.
• Tito’s moeten weerbaarder worden, ze moeten zelf leren beslissen of ze ‘ja’ of ‘nee’ zeggen tegen sigaretten, alcohol of vrijen.
• Tito’s zijn niet alleen bezig met hun eigen persoon, ze ontdekken zichzelf in interactie met de wereld.
• De Chiro biedt een plaats voor tito’s om zichzelf te ontdekken in spel en in het samenzijn met anderen.