Ik ren, dus ik ben! De basis

Tijd en geld zijn dezer dagen populaire thema's. Er wordt dan ook veel wijsheid over verkocht.

Time is money, bijvoorbeeld. Een gekende, maar al bij al toch ietwat vreemde uitspraak. Want tijd kan je natuurlijk niet kopen. Net als wij, moet Bill Microsoft Gates het noodgedwongen stellen met vierentwintig uren per dag. Sterker nog: onze tijdsindeling is gewoon een conventie, een afspraak tussen mensen. Maar dan wel eentje met aanzienlijke gevolgen.

Tijd verplicht ons om permanent keuzes te maken. Elke dag komt het er op aan om binnen de ons beschikbare tijd (een deeltje van) onze vele dromen waar te maken. En in dit verhaal is snelheid geen onbelangrijk gegeven. Snelheid is immers één van de factoren die bepaalt hoeveel wensen we in één dag gerealiseerd krijgen.

Wie het doen en laten van een doorsnee medemens een tijdje grondig gadeslaat, moet zich op de duur wel danig vreemde dingen voorstellen omtrent die dromen van ons. Een mens is tot onbehoorlijk vreemd gedrag in staat. Onze verklaring? We worden gedwongen om te leven onder de terreur van snelheid. Het lijdt geen twijfel dat velen onder ons heel vaak druk in de weer zijn om onze levenskwaliteit op een materieel hoger peil te krijgen. Maar we zijn met z'n allen al een tijd het kritieke punt voorbij, waarbij beduidend meer aan levenskwaliteit wordt ingeboet, dan wat we met onze drukte weten te creëren.

Het maakt de uitspraak 'tijd is geld' maar al te waar. Geld is doel én norm geworden. En om kwaliteit van samenleven is het al lang niet meer te doen. Snelheid is een sleutelwoord, dat veel van de de gang van zaken laat begrijpen. De snelheidsduivel laat zich ook in de Chiro duchtig voelen, al kiezen we doorgaans voor een andere, menselijkere aanpak.

STEL JE EVEN VOOR

Ergens bestaat een wereld waar kinderen en jongeren worden grootgebracht met de idee dat het er in hun leven in de allereerste plaats op aan komt om fijne contacten uit te bouwen met anderen. Met hun familie: ouders, broers, zussen. Na verloop wordt werk gemaakt van een vriendenploeg. En allicht wordt uiteindelijk duidelijk dat enkelen een toch wel heel bijzondere plaats gaan innemen. Alles in hun opvoeding is er dan ook op gericht om op een goeie manier te kunnen communiceren. Je leert je gevoelens verwoorden, hanteren. Je leert omgaan met meningsverschillen, er wordt je bijgebracht hoe conflicten op te lossen. Volwassenen rondom je nemen er uitgebreid hun en jouw tijd voor om je dit alles bij te brengen.

Op school leer je dus je mening te vormen en te verwoorden. Kunst en expressie van gevoelens staan hoog aangeschreven. Literatuur, geschiedenis en godsdienst leren je veel over de zoektocht die generaties voor ons hebben afgelegd. Samen met anderen leer je de gezamenlijke verantwoordelijkheid opnemen. Tussendoor leer je natuurlijk ook een vak. Het mag dan nog ondergeschikt zijn, een mens moet tenslotte ooit ook eens voor enig levensonderhoud kunnen instaan.

Je groeit op in een samenleving waar verbondenheid met anderen centraal staat. Uit het gedrag van de volwassenen die je omringen, leer je voortdurend jezelf in te leven in de situatie van anderen. Een gewoonte eigenlijk. Het helpt je die keuzes te maken die ook het samenleven voor anderen plezant en aangenaam maken. Spontaan maak je ook telkens de toekomstreflex: je weet dat hopelijk nog duizenden generaties na je zullen volgen en je past er - vanzelfsprekend en net zoals iedereen - je levensstijl op aan.

Ook in de plaatselijke chirobeweging wordt er nauwlettend over gewaakt dat de drang naar snelheid niet de kans krijgt om de kwaliteit van het samenleven naar beneden te halen. Waanzinnige vergaderritmes zijn er onbekend. Kilometervreterij was er nooit aan de orde...

MAAR : ELKE MORGEN GAAT DE WEKKER

En dan ben je klaar voor je dagelijkse portie realiteit.

Informatie en kennis, stormen met duizelingswekkende snelheid en in enorme hoeveelheden op je af. De kansen liggen voor het grijpen. Boeken, pockets, kranten, tijdschriften, uitgebouwd onderwijs, tv-netten allerhande, teletekst, telefoon, internet,...

Belangrijke gebeurtenissen, waar ook ter wereld, kunnen we live volgen. We praten rechtstreeks met (on)bekenden, ongeacht de afstand. Berichten en informatie gaan snel en steeds sneller. Informatiesnelwegen zijn in volle aanleg. Het moet vooruit.

Positief. We weten hoe het er aan toegaat, dichtbij en veraf. We kunnen ons uitgebreid informeren. Betrokkenheid op samenleving en bestuur kunnen democratischer georganiseerd worden.

Toch moeten er ook vragen worden gesteld. Weten we veel of leven we in de illusie veel te weten, te kunnen volgen wat er in de wereld aan de gang is? Wie wordt geleerd om door dit bos de bruikbare bomen te zien? Wie controleert de informatiestromen, wie maakt het nieuws? Wat is nieuws? Is toegankelijkheid van de informatie voor iedereen even sterk gedemocratiseerd? Ook in de Chiro is het duidelijk dat de papieren (en straks digitale?) informatiestroom niet altijd de bedoelde resultaten oplevert. Al te veel (kader-)leiding verdrinkt in het aanbod dat geproduceerd werd. Wie slaagt er nog in overzicht te houden op het geheel? Hebben we, nu er van zowat overal pijlsnel gecommuniceerd kan worden, elkaar ook nog iets te vertellen?

Dagelijks worden we geconfronteerd met het gevaar in het verkeer. Concrete cijfers vinden we in de trieste balans die elk weekend opnieuw wordt opgemaakt. Niet zelden met leeftijdsgenoten onder de slachtoffers. Nagenoeg maandelijks wordt wel ergens een plaatselijke groep op zeer ingrijpende wijze met de verkeersellende geconfronteerd.

Jonge weggebruikers zijn vooral op openbaar vervoer of (andere) zwakke middelen
aangewezen. Steeds minder weekend- of bivakplaatsen zijn nog vlot via het openbaar vervoer te bereiken. Ook de kaderleiding heeft zo zijn ervaringen: per trein, tram of bus thuisraken na een avondvergadering is meestal uitgesloten.

Met verbijstering stellen we vast waartoe jachtige agressie in het verkeer kan leiden.

Onze samenleving heeft duidelijk nood aan enige bezinning rond dit thema. Stellen de beleidsmakers zich de juiste vragen? Onlangs nog konden we lezen dat het verkeer op de Vlaamse snelwegen de jongste vijf jaar met vijfentwintig procent is toegenomen.

De manier waarop de overheid het openbaar vervoer blijft uitbouwen, stemt tot nadenken. Het bestaande trein- en busnet wordt veeleer af- dan uitgebouwd. Dure HST-projecten kunnen dan weer wel.

Snelheid is dus duidelijk niet het voorrecht van volwassenen. Reeds van jongsaf kunnen we mee genieten in het doldraaiende circus, want ook het onderwijs deelt in de klappen. Of liever: deelt klappen uit. De prestatiedruk is er niet uit de lucht, ook niet bij de jongsten. Ondanks de groeiende aandacht voor sociale vaardigheden, leefsleutels en andere persoonlijkheidstraining, blijft het accent op het presteren flink doorwegen. We
moeten, ondanks alles, zorgen er te geraken in dit leven. Waar precies is nooit echt duidelijk. Onduidelijk zelfs, want verschillende waardenschalen worden vlot door elkaar gehanteerd. Je raakt 'er' duidelijk het vlotst via de weg van de informatie en de wetenschap. Je snel veel kennis eigen maken is de opdracht. Die snelheid werkt een soort afvalrace in de hand. Er wordt dapper doorgegaan met zij die kunnen volgen.

Het fenomeen legt ook steeds meer beslag op de vrije tijd, want ook buiten de school worden we met prestatiedruk geconfronteerd. Steeds meer vrije tijd wordt ingepikt door huistaken, bijscholingen, specialisaties.

Arbeid. De snelheid in het productieproces wordt steeds meer opgedreven. Niet enkel worden steeds vernuftiger machines (bandwerk) en computers ingezet, ook het arbeidsritme zelf wordt systematisch opgedreven. In deze door snelheid geregeerde samenleving kunnen productieprocessen steeds makkelijker worden verplaatst. De arbeider moet zich o.m. als gevolg hiervan flexibel gaan opstellen. Zowel qua verplaatsing als op vlak van werktijden. Wat wij niet kunnen (willen), kan vlot op een ander. Goedkope arbeidskrachten in zuiderse landen liggen steeds makkelijker binnen handbereik van de grote bedrijven.

In onze levensstijl zijn we ook steeds vreemder keuzes gaan maken. We gaan met twee uit werken om ons met de verdiensten daarvan o.m. een dure, vlotte wagen aan te schaffen opdat we ons in de schaarse vrije tijd toch snel kunnen verplaatsen. Werkende Chiroleiding wordt wel eens geconfronteerd met de spanning tussen Chiro-idealen en de realiteit op de werkvloer.

Ook onze voeding werd slachtoffer van onze haast. We snacken niet enkel een Quickburger tussen twee druktes door, we laten het voedsel nog nauwelijks de tijd om te groeien. Alles moet sneller en dus wordt er gespoten in het vlees en worden landbouwproducten genetisch gemanipuleerd. Opdat de landbouwgrond dit alles kan blijven dragen, wordt die dan weer chemisch bemest. Even zou je nog kunnen denken dat één en ander past in een grootscheepse operatie om de volledige wereldbevolking op een voldoende manier gevoed te krijgen, maar we weten intussen wel beter: ook hier gaat het weer om grove centen. Dat kwaliteit van het voedsel er voor veel producenten verbazend weinig toe doet, werd de jongste jaren op steeds pijnlijker manier duidelijk.

Kijken we tenslotte ook nog even naar het spel. Spel is ernst geworden. De vrije tijd zit stevig in de greep van de commercie. Tijd voor ontspanning is schaars en moet snel en optimaal benut worden. Het spel om het spel kan nog nauwelijks. Snelheid en genieten gaan nauwelijks samen. Znkele 'schalkse ruiters' niet te na gesproken, leert tv ons avond na avond wat spel niet moet zijn. Kinderspeelgoed blijkt veel te 'af' en is bovendien al te vaak ingesteld op individuen. Ook in de Chiro worden we met een groeiend aantal verleiders geconfronteerd die ons heel aanlokkelijk op het spoor van de betaalde
ontspanning of van de competitie willen lokken.

Ervaren we ons chiro-engagment nog als vrije tijd?

EEN RODE DRAAD

Telkens weer kunnen we ons de vraag stellen of en op welke manier de vele vernieuwingen vooruitgang betekenen? Wie of wat wordt er beter van? Maar de dagelijkse drukte went snel, en op de duur staan we er ook niet langer bij stil.

Toch blijven dit vragen die kunnen tellen. Terugkerend refrein in bovenstaande verhalen is de ontwikkeling van een duale samenleving. Sommigen groeien op tussen telkens de nieuwste snufjes qua computers, faxen en modems. Anderen kunnen zich daar nauwelijks iets bij voorstellen. Een bepaald type mensen moet razendsnel dwars door Europa kunnen, want op hen liggen overal taken te wachten. Tegelijk worden anderen betaald om vooral niks te (mogen) doen. Wegens werkloos. Twee werelden.

DE TOEKOMST BIEDT GOUDEN KANSEN

Uiteraard. Alle verandering biedt kansen. Blindweg alle vooruitgang afwijzen zou dom zijn.

De informatiesnelweg houdt schitterende kansen in om mensen als wereldburgers vlot met elkaar in contact te brengen, en brengt hen allerhande informatie binnen handbereik. En uiteraard is een goed uitgebouwd onderwijs een zegen. Een doordacht mobiliteitsbeleid kan er toe bijdragen om van de wereld ons dorp te maken, en kan gouden kansen bieden, zowel op vlak van economie als van vrije tijd.

Maar bovenstaande inleiding toont allicht aan dat het kritiekloos aanvaarden van alle veranderingen evenmin getuigt van veel wijsheid. We moeten ons vragen durven en kunnen stellen. En criteria ontwikkelen voor het beantwoorden ervan.

Er is werk aan de winkel. Niet toevallig vertrokken we bij de ontwikkeling van dit jaarthema vanuit de vaststelling dat de jaarlijks te betalen verkeerstol ondraaglijk groot is. De vele, vele verkeersdoden kunnen en mogen niet langer samengaan met het gangbare lijdzaam toezien van onze samenleving. Hier moet iets gebeuren!

Het is allerminst onze bedoeling om te gaan kneuteren over de goeie ouwe tijd. We steken overtuigd de handen uit de mouwen om werk te maken van verandering.

WAT ZOU HET WORDEN

ALS WIJ HET VOOR HET ZEGGEN HADDEN?

Het is met de kwaliteit van ons samenleven dus niet al te best gesteld. De
oververhitting werkt velen in de goot. Wordt dat ook onze keuze?

Het tijdverslindende ritme van productie, distributie en consumptie is aan het doldraaien.

De winst situeert zich vooral op het materiële vlak. Op de andere terreinen van het menselijk welzijn moeten we steeds meer inboeten.

Tegenover die grauwe kleur van de markteconomie plaatsen wij andere, meer menselijke tinten.

We noemen ze: verbondenheid, duurzaamheid, creativiteit.

Stuk voor stuk heben ze te maken met een bewuste keuze voor onthaasting.

We kiezen ondubbelzinnig voor een bewust-zijn. Het snelle geleefd worden, laat ons aan massa's onbenutte kansen voorbijsnellen. Tijd om de voet op de rem te plaatsen.

1. Verbondenheid: We leven niet alleen op deze wereld. Met zijn allen nemen we de tijd om onszelf in de plaats te stellen van anderen. Die grondhouding van verbondenheid werkt het nemen van verantwoordelijkheid ten opzichte van leven en dingen rondom ons in de hand.
2. Duurzaamheid: Ook in de toekomst is er nood aan een bewoonbare planeet, en daar willen we in ons handelen rekening mee houden. Ook in de plaats van zij die na ons komen, kunnen we ons inleven. Een resolute keuze voor vertraging moet de ongeoorloofde druk op het milieu verlichten. We hebben een verantwoordelijkheid t.o.v. van de generaties die na ons komen.
3. Creativiteit: Ook al ziet het er op het eerste zicht niet zo uit, uitdagingen laten zich zelden op slechts één manier oplossen. Voor wie de tijd neemt om alternatieven onder ogen te zien, blijven verrassende en boeiende mogelijkheden niet uit. Ook dit kan je leven een kick bezorgen!

Veel wijst er op dat de samenleving weinig meer nodig heeft dan mensen die bescheiden, kleine stappen durven zetten: resoluut nieuwe paden betreden. Het begin van het definitief ombuigen van de huidige gang van zaken.

WAARTOE WE DUS OPROEPEN

We roepen op om niet aan de essentie der dingen voorbij te hollen. We kiezen bewust voor een doordachte 'traagheid' in een wereld die door (vaak) ondoordachte 'snelheid' wordt geregeerd.

Vanuit deze invalshoek willen we werken aan de kwaliteit van het samenleven, zowel binnen de Chiro, als in de rest van de maatschappij.